Olej CBD to zwykle olej roślinny, w którym rozpuszczono ekstrakt z kwiatostanów i liści konopi bogaty w kannabidiol. Wokół tych produktów narosło wiele obietnic – od leczenia depresji po „odbudowę odporności” – tymczasem mocne dowody naukowe dotyczą jednej, dość wąskiej sytuacji: ciężkich postaci padaczki leczonych lekiem na receptę.
W skrócie
- Skuteczność kannabidiolu potwierdzono w badaniach klinicznych w rzadkich, ciężkich padaczkach dziecięcych, takich jak zespół Dravet – przy dawkach rzędu 10–20 mg na kilogram masy ciała.
- Lek z CBD to coś innego niż olej CBD ze sklepu: ma ustandaryzowany skład, przeszedł rejestrację i jest stosowany pod kontrolą lekarza.
- W UE żywność i suplementy z ekstraktem CBD wymagają zgody jako nowa żywność, a EFSA uznała, że ich bezpieczeństwa nie da się obecnie ustalić.
- Dowody na działanie CBD przy lęku, bezsenności i bólu przewlekłym są słabe albo nie wykazują korzyści.
- CBD może podnosić enzymy wątrobowe i wchodzić w interakcje z lekami, a skład produktów z rynku często odbiega od etykiety.
Czym jest CBD i czym różni się od THC
Konopie wytwarzają ponad sto kannabinoidów. Dwa najlepiej poznane to THC (tetrahydrokannabinol), odpowiedzialny za odurzające działanie marihuany, oraz CBD (kannabidiol), który nie wywołuje „haju”. Stara wersja tego tekstu podawała, że CBD powstaje z THC pod wpływem powietrza i słońca – to nieprawda. Oba związki roślina wytwarza niezależnie, z tego samego prekursora (kwasu kannabigerolowego), a THC pod wpływem tlenu i światła rozkłada się raczej do kannabinolu (CBN).
Inny jest też sposób działania. THC silnie pobudza receptory kannabinoidowe CB1 w mózgu, natomiast CBD wiąże się z nimi słabo i oddziałuje na wiele innych celów jednocześnie, m.in. kanały jonowe i receptory serotoninowe. Dokładny mechanizm jego działania przeciwpadaczkowego wciąż nie jest w pełni wyjaśniony.
Gdzie CBD naprawdę działa: ciężkie padaczki
Najmocniejsze dowody pochodzą z randomizowanych badań z placebo prowadzonych u dzieci i młodych dorosłych z lekooporną padaczką. W zespole Dravet doustny roztwór kannabidiolu w dawce 20 mg/kg masy ciała na dobę, dodany do standardowego leczenia, zmniejszył medianę liczby napadów drgawkowych z 12,4 do 5,9 miesięcznie, podczas gdy w grupie placebo prawie się ona nie zmieniła[1]. Całkowite ustąpienie napadów było jednak rzadkie, a w grupie CBD częściej występowały biegunka, wymioty, senność, gorączka i nieprawidłowe wyniki prób wątrobowych[1]. Podobne wyniki uzyskano w zespole Lennoxa-Gastauta.
Na podstawie tych badań w Unii Europejskiej zarejestrowano lek z oczyszczonym kannabidiolem, stosowany w tych zespołach padaczkowych oraz w napadach związanych ze stwardnieniem guzowatym, zawsze jako leczenie dodane do innych leków. Jest wydawany na receptę, a dawkę ustala i kontroluje neurolog. Skuteczne dawki są wielokrotnie wyższe niż te, które przyjmuje się z kilku kropli oleju ze sklepu, a jednocześnie wymagają regularnych badań krwi.
Status prawny w Polsce i UE
Sam kannabidiol nie jest w Polsce substancją kontrolowaną. Legalne są produkty z konopi włóknistych, czyli odmian o zawartości THC nieprzekraczającej 0,3% w kwiatostanach i wierzchołkach; produkt z wyższą zawartością THC traktowany jest jak marihuana. Odrębne kategorie to medyczna marihuana (susz z apteki na receptę) oraz zarejestrowany lek z CBD.
Inaczej wygląda sytuacja olejów sprzedawanych jako żywność lub suplement. Komisja Europejska uznała ekstrakty CBD za nową żywność, która przed wprowadzeniem do obrotu musi przejść ocenę bezpieczeństwa. Panel EFSA, analizując kilkanaście wniosków, stwierdził w 2022 roku, że bezpieczeństwa CBD jako żywności nie można obecnie ustalić – brakuje danych m.in. o wpływie na wątrobę, przewód pokarmowy, układ hormonalny i nerwowy oraz o interakcjach z lekami[2]. Żaden produkt spożywczy z CBD nie został w UE dopuszczony, mimo że takie produkty nadal są dostępne w sprzedaży[3]. Dlatego wiele olejów CBD oznacza się jako kosmetyk albo produkt kolekcjonerski – nie zmienia to faktu, że nikt nie potwierdził ich jakości i bezpieczeństwa przy spożyciu.
Lęk, sen, ból – co mówią badania
Stara wersja wymieniała kilkanaście chorób, w których olej CBD „może pomóc”, od depresji i schizofrenii po chorobę Parkinsona, wraz z gotowymi dawkami. Badania tego nie potwierdzają. W przeglądzie systematycznym z metaanalizą 54 badań randomizowanych kannabinoidy nie miały istotnego wpływu na objawy lęku, zaburzeń psychotycznych i PTSD, a w depresji brakowało w ogóle badań z randomizacją[4]. U osób z bezsennością kannabinoidy nieco wydłużały czas snu, ale jakość tych dowodów oceniono jako niską[4].
Podobnie jest z bólem przewlekłym. W przeglądzie badań klinicznych niewielką ulgę dawały produkty zawierające THC lub THC z CBD w zbliżonych proporcjach, natomiast preparaty z przewagą CBD mogą nie poprawiać wyników[5]. Niemiecka komisja ds. bezpieczeństwa żywności, która przeanalizowała dane dla dawek typowych dla suplementów, nie znalazła dowodów uzasadniających twierdzenia o wpływie CBD na stres, sen, ból, odporność czy wydolność[3].
Bezpieczeństwo, interakcje i jakość produktów
Stwierdzenie, że olej CBD jest bezpieczny dla każdego, także dla dzieci i zwierząt, nie znajduje oparcia w danych. Wzrost aktywności enzymów wątrobowych obserwowano u zdrowych ochotników już przy dawce około 4,3 mg/kg masy ciała na dobę, a według tej samej analizy taką dawkę można łatwo osiągnąć, przyjmując np. 30 kropli oleju o stężeniu 20%[3]. W randomizowanym badaniu z udziałem 201 zdrowych dorosłych, przyjmujących 5 mg/kg CBD dziennie przez 4 tygodnie, u 5,6% osób z grupy CBD i u nikogo z grupy placebo aktywność enzymów wątrobowych przekroczyła trzykrotnie górną granicę normy[6].
CBD wpływa też na enzymy odpowiedzialne za metabolizm wielu leków (m.in. CYP3A4 i CYP2C19) oraz na transporter P-glikoproteinę, dlatego ryzyko interakcji z często stosowanymi lekami jest wysokie[7]. Do typowych działań niepożądanych należą senność, zaburzenia snu i podwyższone próby wątrobowe[7]. W badaniach na zwierzętach odnotowano szkodliwy wpływ na rozrodczość, a jego znaczenia dla ludzi wciąż nie wyjaśniono[2].
Osobnym problemem jest jakość. W analizie 14 olejów CBD dostępnych w Europie aż 9 zawierało ilość CBD wyraźnie różną od deklarowanej na etykiecie[8]. Kupując taki produkt, nie masz pewności, ile kannabidiolu – i czy także THC – faktycznie przyjmujesz.
Praktyczne wskazówki
- Olej CBD nie zastępuje leczenia padaczki, depresji, zaburzeń lękowych ani bólu przewlekłego. Jeśli rozważasz terapię kannabinoidami, porozmawiaj z lekarzem – w niektórych chorobach dostępne są zarejestrowane leki lub medyczna marihuana na receptę.
- Jeśli przyjmujesz leki na stałe, zwłaszcza przeciwpadaczkowe, przeciwzakrzepowe, nasenne czy immunosupresyjne, nie stosuj CBD bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.
- Nie stosuj CBD w ciąży, podczas karmienia piersią ani u dzieci poza leczeniem prowadzonym przez lekarza.
- Przy chorobach wątroby lub regularnym piciu alkoholu ryzyko uszkodzenia wątroby może być większe – to kolejny powód, by skonsultować się ze specjalistą.
- Produkt zawierający śladowe ilości THC może dawać dodatni wynik testu na narkotyki, a THC wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów.
