Majeranek to jedna z najpopularniejszych przypraw w polskiej kuchni – trudno bez niego wyobrazić sobie żurek, fasolkę po bretońsku czy pasztet. W medycynie ludowej stosowano go przy niestrawności, wzdęciach i przeziębieniu. Poniżej sprawdzamy, ile z tych tradycyjnych zastosowań znajduje potwierdzenie w badaniach.
W skrócie
- Majeranek (Origanum majorana) i lebiodka pospolita, czyli oregano (Origanum vulgare), to dwa różne, choć spokrewnione gatunki.
- Olejek i wyciągi z majeranku działają przeciwdrobnoustrojowo i przeciwutleniająco w badaniach laboratoryjnych, ale badań klinicznych jest bardzo mało.
- Nie ma badań potwierdzających, że majeranek leczy przeziębienie, katar czy niestrawność – te zastosowania wynikają z tradycji.
- Inhalacje parowe nie mają udowodnionej skuteczności w przeziębieniu, a u dzieci grożą poważnymi oparzeniami.
- Jako przyprawa majeranek jest bezpieczny; olejku eterycznego nie należy przyjmować doustnie.
Majeranek i lebiodka – to nie to samo
Majeranek ogrodowy (Origanum majorana) pochodzi z rejonu Morza Śródziemnego i w Polsce jest uprawiany jako roślina jednoroczna – w ogródku albo w doniczce na parapecie. Ma delikatny, słodkawy aromat. Lebiodka pospolita (Origanum vulgare) to inny gatunek z tego samego rodzaju: dziko rosnąca bylina suchych zboczy i muraw, znana w kuchni jako oregano. Ma ostrzejszy, bardziej korzenny smak i nieco inny skład olejku eterycznego, dlatego wyników badań jednego gatunku nie można automatycznie przenosić na drugi. Potoczna nazwa „dziki majeranek” bywa przez to myląca.
Co zawiera majeranek
Za aromat i większość właściwości majeranku odpowiada olejek eteryczny, bogaty w związki terpenowe. Ziele zawiera też flawonoidy i kwasy fenolowe. Przegląd badań nad majerankiem wskazuje, że w tradycyjnej medycynie krajów śródziemnomorskich stosowano go m.in. przy infekcjach dróg oddechowych, bólach brzucha i skurczach jelit, a olejki i wyciągi z tej rośliny w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach działały przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo, przeciwutleniająco i przeciwzapalnie[1]. Autorzy tego przeglądu podkreślają jednak, że potrzebne są dalsze badania, zanim te efekty będzie można uznać za potwierdzone[1]. Wyniki z probówki nie oznaczają, że napar czy przyprawa zadziała tak samo w organizmie człowieka.
Majeranek na trawienie
Majeranek tradycyjnie dodaje się do potraw ciężkostrawnych – tłustych mięs, kapusty, grochu i fasoli – z przekonaniem, że ułatwia trawienie i zmniejsza wzdęcia. Nie ma jednak badań klinicznych, które sprawdzałyby majeranek u osób z niestrawnością, więc jego działanie „na brzuch” opiera się na tradycji. Nie zaszkodzi go stosować w kuchni, ale przewlekłe dolegliwości trawienne, biegunka czy ból brzucha wymagają diagnozy lekarskiej.
Majeranek na przeziębienie i katar
W ludowej medycynie majeranek stosowano w postaci naparów, inhalacji i maści na katar oraz kaszel. Badań na ludziach brak. W przeglądzie badań nad ziołami w zapaleniu zatok pewne korzyści w przewlekłym zapaleniu zatok przypisano lebiodce, czyli oregano, ale pewność tych dowodów oceniono jako niską[2]. Majeranku w tej analizie nie było.
Warto też wiedzieć, że same inhalacje parowe mają słabe podstawy. Przegląd Cochrane sześciu badań z udziałem 387 osób nie pozwolił stwierdzić, czy wdychanie ciepłej, nawilżonej pary łagodzi objawy przeziębienia[3]. Jednocześnie w Holandii średnio trzy osoby rocznie trafiają do specjalistycznych centrów leczenia oparzeń z powodu inhalacji parowych, a większość z nich to dzieci, które częściej niż dorośli wymagają przeszczepu skóry[4]. Jeśli mimo to korzystasz z inhalacji, rób to wyłącznie jako dorosły, nad stabilnym naczyniem, nigdy u dzieci.
Inne badane zastosowania
Kilka małych badań klinicznych dotyczy innych zastosowań majeranku. W pilotażowym badaniu 25 kobiet z zespołem policystycznych jajników picie herbaty z majeranku dwa razy dziennie przez miesiąc obniżało stężenie androgenów nadnerczowych (DHEA-S) w porównaniu z placebo[5]. W badaniu 57 pielęgniarek z oddziału intensywnej terapii osoby wdychające olejek majerankowy zgłaszały mniejszy stres i niepokój po zakończeniu badania niż przed nim, ale różnica w porównaniu z grupą kontrolną nie była istotna[6]. To zbyt mało, by polecać majeranek na zaburzenia hormonalne czy stres. Tradycyjne twierdzenia, że majeranek pomaga na migrenę, astmę czy nerwicę, nie zostały sprawdzone w badaniach.
Majeranek w kuchni i w domu
Najlepszym sposobem korzystania z majeranku jest kuchnia. Pasuje do mięs mielonych, pasztetów, kiełbas, zup (żurek, grochówka, kapuśniak), dań z fasoli, ziemniaków i pizzy. Suszony majeranek dodawaj pod koniec gotowania – długie gotowanie osłabia aromat. Liście świeżego majeranku najłatwiej oskubać z łodyżek palcami.
Napar z ziela przygotowuje się jak zwykłą herbatkę ziołową; można go pić po ciężkim posiłku dla rozgrzania i smaku. Tradycyjna maść majerankowa, czyli świeże liście utarte z tłuszczem, a potem przetopione i przecedzone, bywa stosowana do smarowania skóry pod nosem przy katarze. Domowe maści na bazie tłuszczu łatwo się psują, więc trzymaj je w lodówce i rób w małych ilościach. Nie dodawaj do nich olejków eterycznych, jeśli mają być używane u małych dzieci, i nie nakładaj ich do wnętrza nosa.
Bezpieczeństwo
- Majeranek w ilościach używanych w kuchni jest bezpieczny dla większości osób.
- Olejku eterycznego z majeranku nie przyjmuj doustnie; na skórę stosuj go tylko rozcieńczonego i nigdy u niemowląt i małych dzieci.
- W ciąży i podczas karmienia piersią korzystaj z majeranku jako przyprawy, ale unikaj naparów leczniczych w dużych ilościach i olejku – brakuje danych o ich bezpieczeństwie.
- Osoby uczulone na rośliny z rodziny jasnotowatych (np. bazylię, tymianek, miętę) mogą reagować także na majeranek.
- Wysoka gorączka, kaszel trwający dłużej niż kilka tygodni, duszność, krew w stolcu lub uporczywe biegunki to sygnały do wizyty u lekarza, a nie do leczenia ziołami.
