Koper włoski często trafia do mieszanek herbat ziołowych, choć niewiele osób wie o nim coś więcej. To jedno z najstarszych ziół na dolegliwości trawienne, a w ostatnich latach przybyło badań nad jego zastosowaniem u kobiet. Sprawdzamy, co z tej sławy znajduje potwierdzenie.
W skrócie
- Koper włoski od wieków stosuje się na wzdęcia, kolki i skurcze jelit; w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach działa rozkurczowo.
- U niemowląt z kolką preparaty z koprem włoskim zmniejszały płacz w kilku badaniach, ale były to badania nieliczne i niewielkie.
- W metaanalizie badań z randomizacją koper włoski łagodził ból przy bolesnych miesiączkach podobnie jak zwykłe leki przeciwbólowe, choć jakość badań była umiarkowana.
- Dowody na zwiększanie ilości mleka u karmiących są słabe, a na działanie afrodyzjakalne – brak.
- Koper włoski zawiera związki o działaniu estrogenowym oraz estragol, dlatego u dzieci i przy długim stosowaniu zalecana jest ostrożność.
Czym jest koper włoski
Koper włoski (Foeniculum vulgare), zwany też fenkułem, to roślina z rodziny selerowatych, spokrewniona z marchwią, selerem, anyżem i koprem ogrodowym. Odmianę z mięsistą, zgrubiałą nasadą liści jada się jak warzywo – na surowo w sałatkach albo pieczoną. W ziołolecznictwie używa się przede wszystkim drobnych, aromatycznych owoców, potocznie nazywanych nasionami.
Owoce kopru zawierają olejek eteryczny, którego głównym składnikiem jest anetol, a także fenchon, estragol, flawonoidy i kwasy fenolowe[1]. Roślinę tradycyjnie stosowano na ponad czterdzieści różnych dolegliwości – trawiennych, hormonalnych, rozrodczych i oddechowych – a także jako środek zwiększający ilość pokarmu u karmiących matek[1]. Większość opisanych właściwości, m.in. rozkurczowa, przeciwdrobnoustrojowa i przeciwzapalna, pochodzi jednak z badań laboratoryjnych i na zwierzętach[1].
Brzuch, wzdęcia i kolka niemowlęca
Najbardziej znane zastosowanie kopru włoskiego to łagodzenie wzdęć, uczucia pełności i skurczów jelit. Napar z owoców od dawna jest domowym sposobem na niestrawność, choć dobrych badań klinicznych u dorosłych jest bardzo mało.
Lepiej zbadano kolkę niemowlęcą. W badaniu z udziałem 125 niemowląt w wieku od 2 do 12 tygodni emulsja z olejkiem z kopru włoskiego zlikwidowała objawy kolki u 65% dzieci, a placebo u niecałych 24%[2]. Przegląd systematyczny badań z randomizacją nad ziołami w dolegliwościach przewodu pokarmowego u dzieci również wskazał na skuteczność różnych preparatów z koprem włoskim w kolce niemowlęcej[3]. Autorzy podkreślili jednak, że badań jest niewiele, a ich wyniki trzeba interpretować ostrożnie[3].
Nie podawaj niemowlęciu herbatek ani olejków z koprem na własną rękę. Najpierw porozmawiaj z pediatrą, który oceni, czy płacz to rzeczywiście kolka.
Bolesne miesiączki i menopauza
Metaanaliza 12 badań z randomizacją wykazała, że przy pierwotnym bolesnym miesiączkowaniu koper włoski zmniejszał ból podobnie jak konwencjonalne leki i wyraźniej niż placebo[4]. Wyniki porównań z placebo były jednak bardzo zróżnicowane, a autorzy zauważyli możliwy wpływ wielu małych badań z korzystnymi wynikami. Działania niepożądane oceniono tylko w trzech badaniach[4].
W przeglądzie siedmiu badań u kobiet w okresie menopauzy dwa badania z placebo wskazały na złagodzenie objawów, takich jak uderzenia gorąca[5]. Nie wykazano natomiast korzyści dla funkcji seksualnych, jakości życia ani samopoczucia psychicznego, a większość badań była obarczona ryzykiem błędu[5]. Popularne twierdzenie, że koper włoski zwiększa libido, nie ma więc oparcia w badaniach.
Koper włoski a karmienie piersią
Koper włoski bywa składnikiem herbatek „na laktację”. Według bazy LactMed dwa małe badania wykazały wzrost niektórych parametrów, takich jak objętość mleka czy przyrost masy ciała dziecka. U karmiących matek nie stwierdzono jednak wzrostu stężenia prolaktyny[6]. Zwykłe ilości są prawdopodobnie bezpieczne dla dziecka. Opisano jednak przypadki zatrucia u dwóch noworodków, których matki piły bardzo duże ilości herbaty z koprem, anyżem i innymi ziołami[6]. Jeśli masz kłopot z ilością pokarmu, najlepiej zacznij od konsultacji z doradcą laktacyjnym – żadne zioło nie zastąpi oceny techniki karmienia.
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
- Uczulenie. Koper włoski może wywoływać reakcje alergiczne skórne i oddechowe, w tym nadwrażliwość na światło. Unikaj go, jeśli masz alergię na marchew, seler lub inne rośliny selerowate[6].
- Działanie estrogenowe. Anetol jest fitoestrogenem[6]. U małych dziewczynek opisano przedwczesny rozwój piersi związany z długotrwałym piciem preparatów z koprem włoskim, dlatego u dzieci zaleca się ograniczanie ich stosowania[7]. Ostrożność obowiązuje też przy chorobach hormonozależnych, np. nowotworach piersi czy endometriozie.
- Estragol. To składnik olejku, który toksykolodzy uznają za potencjalnie szkodliwy przy dużym i długotrwałym narażeniu. W badaniu herbatek z koprem z austriackiego rynku część produktów dawała narażenie na estragol wskazujące na potencjalne ryzyko. Autorzy zaznaczyli jednak, że herbatki pije się zwykle krótko, więc szacunki mogą zawyżać zagrożenie[8]. Dlatego koper włoski lepiej stosować doraźnie, a nie codziennie przez wiele miesięcy.
- Ciąża. Ze względu na działanie estrogenowe i estragol w ciąży nie stosuj leczniczych dawek kopru bez zgody lekarza; przyprawa w potrawach nie budzi zastrzeżeń.
- Objawy alarmowe. Uporczywy ból brzucha, krew w stolcu, utrata masy ciała, gorączka czy bardzo silne bóle miesiączkowe wymagają wizyty u lekarza, a nie samoleczenia ziołami.
Jako warzywo czy przyprawa koper włoski jest smacznym i bezpiecznym dodatkiem do diety. Napar z owoców może pomóc doraźnie przy wzdęciach. Przy dłuższym stosowaniu, u dzieci i w ciąży warto jednak zachować umiar.
