Pluskwica groniasta to jedno z najpopularniejszych ziół stosowanych przy objawach menopauzy, zwłaszcza uderzeniach gorąca. Wyniki badań są jednak niejednoznaczne, a stosowanie pluskwicy wymaga ostrożności – szczególnie u osób z chorobami wątroby i po leczeniu raka piersi.
W skrócie
- Badania nad wpływem pluskwicy na objawy menopauzy dają sprzeczne wyniki: przegląd Cochrane nie wykazał przewagi nad placebo, nowsze metaanalizy sugerują umiarkowaną poprawę.
- Pluskwica działa słabiej niż hormonalna terapia menopauzalna.
- W badaniach klinicznych nie wpływała na poziom hormonów ani na tkanki wrażliwe na estrogeny, więc nie jest typowym „fitoestrogenem”.
- Opisano przypadki uszkodzenia wątroby u osób przyjmujących pluskwicę – przy objawach takich jak żółtaczka czy ciemny mocz trzeba ją natychmiast odstawić.
- Po raku piersi pluskwicę można stosować wyłącznie po rozmowie z onkologiem; nie stosuje się jej w ciąży i podczas karmienia.
Co to za roślina
Pluskwica groniasta (Actaea racemosa, dawniej Cimicifuga racemosa) pochodzi z lasów wschodniej części Ameryki Północnej i należy do rodziny jaskrowatych. Dorasta do 2 metrów i ma długie, białe kwiatostany. Surowcem leczniczym jest ciemne kłącze z korzeniami. Rdzenni mieszkańcy Ameryki i amerykańscy lekarze w XIX wieku stosowali je przy bólach miesiączkowych, porodzie i bólach reumatycznych. Dziś wyciągi z kłącza pluskwicy to składnik wielu preparatów na dolegliwości okresu przekwitania. W starszych tekstach roślinę często nazywano pluskwicą sercolistną, ale to inny gatunek.
Czy pluskwica łagodzi uderzenia gorąca
Najbardziej znany przegląd Cochrane objął 16 badań z randomizacją i ponad 2000 kobiet w okresie okołomenopauzalnym i po menopauzie. Nie wykazał istotnej różnicy między pluskwicą a placebo w częstości uderzeń gorąca ani w ogólnej punktacji objawów menopauzy, a hormonalna terapia menopauzalna była od pluskwicy skuteczniejsza[1]. Autorzy uznali, że dowody są niewystarczające, by zalecać pluskwicę, choć warto prowadzić dalsze badania[1].
Nowsza metaanaliza 22 badań z udziałem 2310 kobiet wykazała, że wyciągi z pluskwicy w porównaniu z placebo wiązały się z poprawą ogólnych objawów menopauzy, uderzeń gorąca i objawów somatycznych, ale nie wpływały istotnie na lęk ani objawy depresyjne[2]. Przegląd przygotowany w 2026 roku na potrzeby zaleceń Międzynarodowego Towarzystwa Menopauzy ocenił dowody na korzyść pluskwicy w łagodzeniu uderzeń gorąca jako umiarkowanej jakości, podkreślając jednocześnie, że ogólna jakość badań nad terapiami komplementarnymi jest ograniczona[3].
Rozbieżności wynikają m.in. z tego, że w badaniach stosowano różne wyciągi (izopropanolowe, etanolowe, mieszanki z innymi ziołami) i różne dawki. Efekt, jeśli występuje, jest umiarkowany i pojawia się po kilku tygodniach stosowania. Inne dawne zastosowania – na bóle reumatyczne, rwę kulszową, szumy uszne, kaszel czy nadciśnienie – nie mają potwierdzenia w rzetelnych badaniach klinicznych.
Czy pluskwica to fitoestrogen
Stara wersja tego tekstu podawała, że pluskwica, podobnie jak soja, zawiera fitoestrogeny i dlatego jest bezpieczniejsza od leków hormonalnych. Badania tego nie potwierdzają. W przeglądzie systematycznym 17 badań klinicznych nie wykazało istotnego wpływu pluskwicy na stężenie hormonów we krwi ani na namnażanie komórek w tkankach wrażliwych na estrogeny, takich jak pierś czy błona śluzowa macicy[4]. Mechanizm jej działania nie jest dokładnie poznany. Nie należy też traktować pluskwicy jako „naturalnego zamiennika” hormonalnej terapii – to dwa różne sposoby postępowania o innej skuteczności.
Ryzyko dla wątroby
Najpoważniejszym zastrzeżeniem są doniesienia o uszkodzeniu wątroby. Komitet ekspertów Farmakopei Stanów Zjednoczonych przeanalizował 30 zgłoszeń uszkodzenia wątroby u osób przyjmujących preparaty z pluskwicą. Związek przyczynowy oceniono we wszystkich przypadkach jako możliwy, ale w żadnym jako prawdopodobny lub pewny[5]. Mimo to eksperci zdecydowali, że preparaty z pluskwicą powinny mieć na etykiecie ostrzeżenie dotyczące wątroby[5]. Wcześniej urzędy w Unii Europejskiej, Kanadzie i Australii wydały komunikaty o możliwym związku pluskwicy z uszkodzeniem wątroby[5].
W praktyce oznacza to:
- nie stosuj pluskwicy, jeśli chorujesz na wątrobę lub w przeszłości miałaś jej uszkodzenie,
- nie łącz jej z alkoholem w dużych ilościach i z innymi preparatami obciążającymi wątrobę bez konsultacji z lekarzem,
- odstaw preparat i zgłoś się do lekarza, jeśli pojawi się zmęczenie, utrata apetytu, ból w prawym podżebrzu, zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz albo jasny stolec.
Pluskwica po raku piersi
Kobiety po leczeniu raka piersi często szukają sposobu na uderzenia gorąca, bo terapia hormonalna jest u nich zwykle przeciwwskazana. Przegląd systematyczny badań u kobiet z rakiem piersi lub zagrożonych tą chorobą nie znalazł związku między pluskwicą a wyższym ryzykiem raka piersi[4]. Ten sam przegląd nie wykazał jednak, by pluskwica skuteczniej niż placebo łagodziła uderzenia gorąca u chorych na raka piersi[4].
Dodatkowy problem to możliwe interakcje. W badaniu laboratoryjnym wyciąg z pluskwicy hamował enzymy wątrobowe CYP2D6 i CYP3A4, które przekształcają tamoksyfen w jego aktywne formy; autorzy zaznaczyli, że to wynik wstępny i potrzebne są badania kliniczne[6]. Jeśli przyjmujesz tamoksyfen lub inną terapię przeciwnowotworową, nie sięgaj po pluskwicę bez rozmowy z onkologiem.
Kto nie powinien jej stosować i na co uważać
- Ciąża i karmienie piersią. Pluskwica była tradycyjnie stosowana przez akuszerki do pobudzania skurczów macicy i wywoływania porodu, dlatego w ciąży – zwłaszcza w pierwszym trymestrze – i podczas karmienia wymaga ostrożności, a rzetelnych badań bezpieczeństwa brakuje[7]. Najbezpieczniej jej nie stosować.
- Choroby wątroby – patrz wyżej.
- Rak piersi i inne nowotwory hormonozależne – tylko po konsultacji z onkologiem.
- Leki. Pluskwicę przyjmowaną z innymi lekami, w tym hormonalnymi, warto omówić z lekarzem lub farmaceutą.
- Działania niepożądane. Opisywano m.in. dolegliwości żołądkowe, bóle głowy i zawroty głowy.
Jeśli objawy menopauzy utrudniają ci codzienne funkcjonowanie, porozmawiaj z ginekologiem. Istnieją skuteczne metody leczenia, zarówno hormonalne, jak i niehormonalne, a lekarz pomoże wybrać bezpieczną opcję.
