Krwawnik pospolity (Achillea millefolium) to jedno z najpospolitszych ziół w Polsce, od wieków stosowane na dolegliwości trawienne, „kobiece” i do przemywania ran. Ksiądz Kneipp uważał, że kobiety uniknęłyby wielu cierpień, gdyby od czasu do czasu sięgały po krwawnik. Sprawdzamy, co z tej tradycji potwierdzają badania.
W skrócie
- Krwawnik ma status tradycyjnego leku roślinnego w UE – stosuje się go przy braku apetytu, łagodnych dolegliwościach trawiennych ze skurczami i wzdęciami, bolesnych skurczach miesiączkowych oraz zewnętrznie na drobne rany.
- Pojedyncze, niewielkie badania kliniczne sugerują, że napar może łagodzić ból przy bolesnym miesiączkowaniu, a maść – wspomagać gojenie rany po nacięciu krocza.
- Nie ma dowodów, że krwawnik leczy nowotwory, mięśniaki czy zapalenie jajników.
- Krwawnik może uczulać, szczególnie osoby z alergią na rośliny astrowate (np. rumianek, arnikę). Nie jest zalecany w ciąży, podczas karmienia piersią i u dzieci.
Jak wygląda i co zawiera
Krwawnik to bylina o sztywnych łodygach i drobno, pierzasto podzielonych liściach – stąd łacińska nazwa millefolium, czyli „tysiąc liści”. Mimo nazwy nie kwitnie na czerwono, tylko na biało lub bladoróżowo. W lecznictwie wykorzystuje się ziele zbierane na początku kwitnienia oraz kwiaty. Mają gorzki, aromatyczny smak. Tradycyjnie na trawienie stosuje się też wyraźnie bardziej gorzki piołun, o którym piszemy w osobnym artykule.
Za działanie krwawnika odpowiadają głównie olejek eteryczny (m.in. z chamazulenem i cyneolem), flawonoidy, laktony seskwiterpenowe, garbniki i związki goryczkowe. W badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach ekstrakty z krwawnika wykazywały działanie przeciwzapalne, przeciwwrzodowe czy przeciwnowotworowe, ale autorzy przeglądów podkreślają, że potrzebne są badania kliniczne[1].
Na co stosuje się krwawnik
Komitet ds. produktów leczniczych roślinnych Europejskiej Agencji Leków (HMPC) uznaje ziele krwawnika za tradycyjny lek roślinny. Oznacza to, że jego stosowanie opiera się na długiej tradycji, a nie na badaniach klinicznych potwierdzających skuteczność. Tradycyjne wskazania to:
- przejściowy brak apetytu,
- łagodne dolegliwości trawienne o charakterze skurczowym, wzdęcia i gazy,
- niewielkie skurcze związane z miesiączką,
- zewnętrznie – drobne, powierzchowne rany.
Starsze zielniki przypisywały krwawnikowi znacznie więcej: tamowanie krwawień z wrzodów żołądka czy z płuc, leczenie moczenia nocnego, migreny, chorób oczu, a nawet „raka podbrzusza” i mięśniaków. Te twierdzenia nie mają oparcia w badaniach. Krwawienie z przewodu pokarmowego czy dróg oddechowych to stan wymagający pilnej pomocy lekarskiej, a nowotwory i mięśniaki macicy trzeba leczyć pod opieką specjalisty.
Co pokazały badania kliniczne
Bolesne miesiączki
W randomizowanym badaniu z udziałem studentek z pierwotnym bolesnym miesiączkowaniem napar z krwawnika pity przez 3 dni w czasie dwóch cykli zmniejszał nasilenie bólu bardziej niż placebo[2]. To obiecujący wynik, ale pochodzi z jednego, niewielkiego badania. Jeśli miesiączki są bardzo bolesne lub ból nasila się z czasem, warto wykluczyć np. endometriozę.
Gojenie ran
W badaniu z udziałem 140 kobiet po pierwszym porodzie maść z krwawnikiem (podobnie jak maść z dziurawcem) zmniejszała ból, zaczerwienienie, obrzęk i zasinienie rany po nacięciu krocza w porównaniu z grupami kontrolnymi[3]. Dane te dotyczą przygotowanych w badaniu maści, a nie domowych okładów.
Grzybica pochwy
Stara wersja artykułu polecała krwawnik zewnętrznie przy upławach. W badaniu z udziałem 80 kobiet z drożdżycą pochwy krem z wyciągiem z krwawnika łagodził dolegliwości, ale grzyby ustąpiły u 53% kobiet, wobec 77% w grupie leczonej klotrimazolem[4]. Krwawnik nie zastąpi więc standardowego leczenia, a upławy wymagają diagnozy u ginekologa.
Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej po chemioterapii
W badaniu z udziałem 56 pacjentów onkologicznych dodanie destylatu z krwawnika do płukanki wyraźnie zmniejszało nasilenie zapalenia jamy ustnej po chemioterapii w porównaniu ze zwykłym płynem[5]. Wynik jest ciekawy, ale wymaga potwierdzenia w większych badaniach. Osoby w trakcie leczenia onkologicznego powinny stosować jakiekolwiek zioła wyłącznie po uzgodnieniu z lekarzem prowadzącym.
Skóra
Nie wszystkie wyniki są pozytywne. W badaniu z randomizacją mieszanka ziołowa zawierająca krwawnik nie była skuteczniejsza od placebo w leczeniu atopowego zapalenia skóry[6].
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
- Alergia. Krwawnik należy do rodziny astrowatych, której laktony seskwiterpenowe są częstą przyczyną alergicznego kontaktowego zapalenia skóry[7]. Krwawnik jest też wymieniany wśród roślin podejrzewanych o wywoływanie reakcji skórnych po spożyciu u osób uczulonych[8]. Jeśli masz alergię na rumianek, arnikę, bylicę czy nagietek, nie stosuj krwawnika.
- Ciąża i karmienie. Ze względu na brak danych o bezpieczeństwie krwawnika nie zaleca się w tym okresie.
- Dzieci. Preparatów z krwawnika nie zaleca się dzieciom poniżej 12 lat.
- Leki. Jeśli przyjmujesz leki przewlekle, zwłaszcza przeciwkrzepliwe, lub jesteś w trakcie leczenia onkologicznego, przed stosowaniem ziół porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą.
- Kiedy do lekarza. Gdy dolegliwości trawienne lub bóle miesiączkowe utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie, nasilają się albo towarzyszy im krwawienie, gorączka czy spadek masy ciała.
Jak stosować
Krwawnik najczęściej przygotowuje się w formie naparu z suszonego ziela, parzonego pod przykryciem kilka–kilkanaście minut. Ilość ziela i liczbę porcji dziennie podaje producent na opakowaniu lub w ulotce – trzymaj się tych wskazówek. Tradycyjnie napar pije się przed posiłkami przy braku apetytu, a przy dolegliwościach trawiennych lub miesiączkowych – kiedy się pojawiają. Ostudzonym naparem można przemywać drobne otarcia i skaleczenia. Jeśli objawy nie ustępują po dwóch tygodniach stosowania, skonsultuj się z lekarzem.
