Reishi, czyli lakownica lśniąca (Ganoderma lucidum), od ponad dwóch tysięcy lat ma w medycynie chińskiej opinię środka na długie życie i siły witalne. Sprawdzamy, ile z tej reputacji wytrzymuje zderzenie z badaniami klinicznymi, a ile opiera się na eksperymentach w probówce i na zwierzętach.
W skrócie
- Reishi zawiera m.in. polisacharydy (beta-glukany) i triterpeny (kwasy ganodermowe), które w laboratorium wykazują aktywność biologiczną, ale większość danych pochodzi z badań przedklinicznych.
- Przegląd Cochrane nie znalazł dowodów, że reishi leczy raka; może być co najwyżej rozważany jako dodatek do standardowej terapii, a jakość badań jest niska.
- U osób z cukrzycą typu 2 reishi nie poprawiał cukru, cholesterolu ani ciśnienia krwi.
- Wydłużenie życia obserwowano wyłącznie w doświadczeniach na organizmach modelowych, nie u ludzi.
- Grzyb jest zwykle dobrze tolerowany, ale opisano rzadkie przypadki uszkodzenia wątroby; brakuje danych o bezpieczeństwie w ciąży.
Czym jest reishi i co zawiera
Lakownica lśniąca to grzyb nadrzewny o charakterystycznym, lakierowanym, czerwonobrązowym kapeluszu w kształcie wachlarza. W naturze spotyka się ją rzadko, dlatego surowiec na suplementy pochodzi niemal wyłącznie z upraw. W sprzedaży są proszki, ekstrakty, kapsułki i herbaty wytwarzane z owocników, grzybni lub zarodników, co sprawia, że poszczególne produkty mogą bardzo różnić się składem.
Wśród związków biologicznie czynnych reishi wymienia się polisacharydy (głównie alfa- i beta-glukany), triterpenoidy, takie jak kwasy ganodermowe i lucydenowe, sterole, w tym ergosterol, a także specyficzne białka i nukleozydy[1]. Autorzy obszernego przeglądu z 2021 roku podkreślają jednak, że działanie tych substancji opisano głównie w badaniach przedklinicznych, a dobrej jakości danych klinicznych potwierdzających ich przydatność u ludzi wciąż brakuje[1]. Popularne twierdzenia, że beta-glukany z reishi „wzmagają produkcję interferonu”, „usprawniają syntezę DNA” czy lepiej się wchłaniają przy dodatku witaminy C, nie mają oparcia w badaniach na ludziach.
Reishi a nowotwory
Najczęściej powtarzana obietnica dotyczy raka. W przeglądzie Cochrane z 2016 roku przeanalizowano pięć randomizowanych badań z udziałem chorych na nowotwory[2]. Ich jakość metodologiczna była niezadowalająca. U pacjentów otrzymujących reishi razem z chemioterapią lub radioterapią odpowiedź guza na leczenie była nieco częstsza niż przy samej terapii standardowej, natomiast sam grzyb, bez leczenia onkologicznego, takiego efektu nie dawał[2]. Odnotowano też niewielki wzrost niektórych parametrów odporności (np. odsetka limfocytów T) oraz poprawę jakości życia w części badań. Żadne z badań nie oceniało długoterminowego przeżycia, a autorzy przeglądu stwierdzili, że nie ma wystarczających dowodów, by stosować reishi jako leczenie nowotworów[2].
Podobne wnioski płyną z nowszego przeglądu systematycznego badań klinicznych nad suplementami z grzybów w onkologii. Wiele z nich było małych i nierandomizowanych; część sugerowała mniejszą toksyczność chemioterapii i lepszą jakość życia, ale według autorów dowody są niewystarczające, by zalecać rutynowe stosowanie grzybów u chorych na raka[3]. Twierdzenie, że istnieją „potwierdzone przypadki wyleczenia nowotworu” dzięki reishi, nie znajduje potwierdzenia w rzetelnej literaturze.
Jeśli chorujesz na nowotwór, reishi nie zastąpi leczenia onkologicznego. Każdy suplement przyjmowany w trakcie terapii warto omówić z lekarzem prowadzącym.
Serce, cholesterol i cukier we krwi
Reishi bywa reklamowany jako środek obniżający ciśnienie, cholesterol i lepkość krwi. Przegląd Cochrane z 2015 roku objął pięć badań z udziałem blisko 400 osób; w analizowanych badaniach uczestnicy z cukrzycą typu 2 przyjmowali 1,4–3 g reishi dziennie przez 12–16 tygodni[4]. Nie stwierdzono istotnej poprawy hemoglobiny glikowanej, glukozy na czczo, cholesterolu całkowitego i frakcji LDL ani ciśnienia tętniczego czy triglicerydów. Autorzy uznali, że dowody nie przemawiają za stosowaniem reishi w leczeniu czynników ryzyka chorób serca[4]. Nie ma więc podstaw, by twierdzić, że grzyb zapobiega zawałom, udarom czy tętniakom.
Czy reishi przedłuża życie
Reputacja „grzyba nieśmiertelności” wynika z tradycji, a nie z badań na ludziach. Przegląd poświęcony starzeniu się zebrał doświadczenia, w których różne ekstrakty i składniki reishi wydłużały życie organizmów modelowych lub wpływały na mechanizmy związane ze starzeniem[5]. Sami autorzy zaznaczają, że to dopiero początek badań, a przełożenie tych wyników na człowieka pozostaje nieznane[5]. Podobnie jest z doniesieniami o łagodzeniu bezsenności, bólu czy uzależnień: pochodzą głównie z badań na zwierzętach i nie zostały potwierdzone w dobrych badaniach klinicznych[1].
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
W krótkich badaniach z udziałem zdrowych ochotników reishi był dobrze tolerowany. Przyjmowanie 1,5 g dziennie przez cztery tygodnie nie zaburzało krzepnięcia krwi ani funkcji płytek[6], a 10-dniowe stosowanie ekstraktu w dawce 2 g dwa razy dziennie nie wywołało działań niepożądanych w porównaniu z placebo[7]. W badaniach u chorych na nowotwory zgłaszano nieliczne, łagodne objawy, takie jak nudności czy bezsenność[2], a w badaniach nad cukrzycą działania niepożądane były nieco częstsze niż po placebo, choć niegroźne[4].
Baza LiverTox, prowadzona przez amerykańskie Narodowe Instytuty Zdrowia, odnotowuje rzadkie pojedyncze przypadki ostrego uszkodzenia wątroby przypisywane preparatom reishi[8]. Na co zwrócić uwagę:
- Przerwij stosowanie i skontaktuj się z lekarzem, jeśli pojawi się żółtaczka, ciemny mocz, świąd skóry lub silne zmęczenie.
- Brakuje badań nad bezpieczeństwem długotrwałego stosowania, w ciąży i podczas karmienia piersią[1], dlatego w tych okresach lepiej z reishi zrezygnować.
- Jeśli przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe, przeciwcukrzycowe, obniżające ciśnienie lub immunosupresyjne, omów suplement z lekarzem lub farmaceutą.
- Dawki podane wyżej pochodzą z badań i nie są zaleceniem; skład preparatów jest bardzo zróżnicowany.
Reishi to ciekawy obiekt badań i element tradycyjnej medycyny Dalekiego Wschodu, ale nie lek na raka ani gwarancja długiego życia. Na obecnym etapie wiedzy można go traktować najwyżej jako suplement o niepewnym działaniu, a nie zamiennik sprawdzonego leczenia.
