Rumianek pospolity (Matricaria chamomilla, dawniej Matricaria recutita) to jedno z najbardziej znanych ziół w Polsce – rośnie przy drogach i na polach, a napar z jego koszyczków ma niemal każdy w kuchennej szafce. Tradycja przypisuje mu działanie niemal na wszystko. Sprawdzamy, co z tego potwierdzają badania.
W skrócie
- Rumianek zawiera ponad 120 związków, m.in. olejek z alfa-bisabololem i chamazulenem oraz flawonoidy, np. apigeninę; większość jego działań opisano jednak w badaniach laboratoryjnych.
- Najlepiej zbadane jest stosowanie ekstraktu z rumianku przy zespole lęku uogólnionego i poprawie jakości snu – efekty są umiarkowane, a badania niewielkie.
- Płukanki z rumiankiem mogą łagodzić zapalenie błony śluzowej jamy ustnej u osób leczonych onkologicznie.
- Rumianek może uczulać, szczególnie osoby z alergią na bylicę i inne rośliny złożone, a także nasilać działanie warfaryny.
Co zawiera rumianek
W koszyczkach rumianku zidentyfikowano ponad 120 składników. Olejek eteryczny zawiera głównie terpenoidy, takie jak alfa-bisabolol i jego tlenki, chamazulen (nadający olejkowi niebieską barwę) oraz beta-farnezen, a wyciągi wodne i alkoholowe – związki fenolowe: kwasy fenolowe, flawonoidy i kumaryny[1]. W badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach olejek i wyciągi działały m.in. przeciwzapalnie, przeciwutleniająco, przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo[1]. To jednak wyniki wstępne: z faktu, że wyciąg hamuje wzrost bakterii w probówce, nie wynika, że napar wyleczy infekcję u człowieka.
Rumianek na nerwy i sen
Napar z rumianku od dawna pije się na uspokojenie i przed snem. W metaanalizie badań randomizowanych ekstrakt z rumianku zmniejszał objawy zespołu lęku uogólnionego po 2 i 4 tygodniach stosowania oraz poprawiał subiektywną jakość snu[2]. Nie wykazano natomiast wyraźnego wpływu na doraźny niepokój ani na bezsenność ocenianą specjalistyczną skalą, a autorzy podkreślają potrzebę większych badań[2].
Najdłuższe badanie dotyczyło dorosłych z umiarkowanym lub ciężkim zespołem lęku uogólnionego. Uczestnicy przez 12 tygodni przyjmowali standaryzowany ekstrakt (1500 mg dziennie – to dawka z badania, nie zalecenie), a ci, którym się poprawiło, kontynuowali leczenie lub dostawali placebo. Osoby przyjmujące dalej rumianek miały mniej nasilone objawy lęku, ale różnica w liczbie nawrotów nie była istotna statystycznie[3]. Rumianek był dobrze tolerowany[3]. Warto pamiętać, że w badaniach stosowano ekstrakty w kapsułkach, a nie herbatę z torebki. Przewlekły lęk, napady paniki czy depresja wymagają konsultacji z lekarzem – zioło może być co najwyżej dodatkiem.
Rumianek na brzuch
Tradycyjnie rumianek stosuje się przy wzdęciach, skurczach jelit i niestrawności. Dowody kliniczne dotyczące samego rumianku są tu skąpe. W przeglądzie badań nad ziołami w chorobach przewodu pokarmowego u dzieci obiecujące wyniki w leczeniu biegunki dała mieszanka ziołowa zawierająca rumianek, ale autorzy zaznaczają, że badań było niewiele i wyniki trzeba interpretować ostrożnie[4]. W tym samym przeglądzie przy kolce niemowlęcej najlepiej wypadały preparaty z koprem włoskim[4]. Biegunka u małego dziecka grozi odwodnieniem, dlatego podstawą jest nawadnianie i kontakt z lekarzem, a nie ziołowa herbatka.
Nie ma natomiast dobrych badań, które potwierdzałyby popularne opinie o leczeniu hemoroidów naparem z rumianku, „oczyszczaniu” nerek czy dróg moczowych albo pomocy przy zaburzeniach miesiączkowania.
Rumianek na skórę i jamę ustną
Najlepiej udokumentowane zastosowanie zewnętrzne dotyczy jamy ustnej. W przeglądzie systematycznym sześciu badań z udziałem blisko 500 pacjentów miejscowe stosowanie rumianku (preparaty o stężeniu 1–2,5%) w czterech badaniach skutecznie zapobiegało zapaleniu błony śluzowej jamy ustnej po chemioterapii lub zmniejszało jego nasilenie[5]. To bolesne powikłanie leczenia onkologicznego, więc każdą taką płukankę należy uzgodnić z lekarzem prowadzącym.
Okłady i przemywania naparem z rumianku tradycyjnie stosuje się przy podrażnieniach skóry i drobnych otarciach. Mogą przynosić ulgę, ale nie zastępują leczenia ran, które się nie goją lub wyglądają na zakażone. Ostrożnie z przemywaniem oczu – napar nie jest jałowy, a zapalenie spojówek wymaga ustalenia przyczyny. Rozjaśnianie włosów naparem to raczej domowa kosmetyka niż medycyna.
Czy rumianek przedłuża życie?
W internecie można przeczytać, że picie rumianku wydłuża życie kobiet. Źródłem tej informacji jest amerykańskie badanie obserwacyjne z udziałem ponad 1600 osób po 65. roku życia pochodzenia meksykańskiego. Kobiety, które piły rumianek, miały w ciągu siedmiu lat obserwacji niższe ryzyko zgonu, a u mężczyzn takiej zależności nie stwierdzono[6]. Autorzy zaznaczyli, że wynik trzeba sprawdzić w innych populacjach[6]. Takie badanie pokazuje współwystępowanie, a nie przyczynę: osoby pijące rumianek mogą różnić się od innych stylem życia. Nie da się więc powiedzieć, że rumianek w udowodniony sposób przedłuża życie.
Bezpieczeństwo
- Alergia. Rumianek należy do roślin złożonych (astrowatych) i może wywoływać reakcje alergiczne, w rzadkich przypadkach nawet zagrażającą życiu anafilaksję. W serii przypadków osób uczulonych na rumianek większość była jednocześnie uczulona na pyłek bylicy, a część także brzozy[7]. Jeśli masz alergię na bylicę, ambrozję, nagietek czy arnikę, zachowaj ostrożność.
- Leki przeciwzakrzepowe. Przegląd systematyczny interakcji z warfaryną wymienia herbatę z rumianku wśród produktów, które mogą zwiększać ryzyko krwawień[8]. Jeśli przyjmujesz warfarynę lub acenokumarol, porozmawiaj z lekarzem przed regularnym piciem rumianku.
- Ciąża, karmienie piersią, małe dzieci. Brakuje dobrych danych o bezpieczeństwie stosowania leczniczych dawek; filiżanka słabego naparu od czasu do czasu to coś innego niż kapsułki z ekstraktem. Niemowlętom ziół nie podawaj bez porady pediatry.
- Leki uspokajające. Przy jednoczesnym przyjmowaniu leków nasennych lub uspokajających poinformuj lekarza o stosowaniu rumianku.
