Kurkuma (Curcuma longa), krewniaczka imbiru, nadaje potrawom curry złoty kolor i od wieków jest używana w medycynie Indii i Chin. Dziś to jeden z najpopularniejszych suplementów „na zapalenie”, ale badania pokazują obraz bardziej złożony niż reklamy.
W skrócie
- Wyciągi z kurkumy zmniejszały ból i poprawiały sprawność w chorobie zwyrodnieniowej kolan, ale badania były krótkie i niejednorodne.
- Kurkumina, główny składnik czynny, bardzo słabo wchłania się z przewodu pokarmowego; piperyna z czarnego pieprzu zwiększa jej wchłanianie.
- Mimo setek badań klinicznych nie ma dowodów, że kurkuma zapobiega nowotworom lub je leczy.
- Suplementy z kurkumą, zwłaszcza połączone z piperyną, mogą rzadko powodować poważne uszkodzenie wątroby.
- Kurkuma jako przyprawa w kuchni jest bezpieczna; ostrożność dotyczy skoncentrowanych preparatów.
Co zawiera kurkuma
Kłącze kurkumy suszy się i mieli na intensywnie żółty proszek. Za kolor odpowiadają kurkuminoidy, wśród których najważniejsza jest kurkumina – stanowi ona jednak tylko do około 5% przyprawy[1]. Kłącze zawiera także olejek eteryczny z m.in. turmeronami. Kurkumina jako barwnik spożywczy (E100) trafia do musztard, makaronów, serów czy napojów.
W probówce i w badaniach na zwierzętach kurkumina wykazuje działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne, wpływa też na rozwój komórek nowotworowych. To jednak badania wstępne. Chemicy medyczni zwracają uwagę, że kurkumina jest związkiem niestabilnym i reaktywnym, który w testach laboratoryjnych często daje fałszywie pozytywne wyniki, a w organizmie słabo się wchłania[1]. Dlatego obiecujące wyniki z laboratorium nie przekładają się automatycznie na działanie u ludzi.
Kurkuma a ból stawów
Najlepiej zbadanym zastosowaniem kurkumy jest choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego. Metaanaliza 16 badań z udziałem 1810 osób wykazała, że wyciągi z kurkumy wyraźnie zmniejszały ból kolan i poprawiały sprawność w porównaniu z placebo, a działały podobnie jak niesteroidowe leki przeciwzapalne[2]. Działania niepożądane występowały podobnie często jak przy placebo i rzadziej niż przy lekach przeciwzapalnych[2]. Autorzy zaznaczają jednak, że badania trwały najwyżej 16 tygodni, ich wyniki były bardzo niejednorodne, a ryzyko błędu umiarkowane, więc prawdziwa wielkość efektu jest niepewna[2]. U osób z wyższym BMI poprawa była mniejsza[2].
Podobne wnioski płyną z szerszej metaanalizy suplementów stosowanych w chorobie zwyrodnieniowej stawów: wyciąg z kurkumy i kurkumina należały do preparatów o dużym efekcie przeciwbólowym w krótkim czasie, ale jakość dowodów była bardzo zróżnicowana, a żaden suplement nie dawał istotnych klinicznie korzyści w dłuższej perspektywie[3].
Warto pamiętać, że w tych badaniach stosowano standaryzowane wyciągi w kapsułkach, a nie łyżeczkę przyprawy do zupy.
Kurkuma a nowotwory
Kurkuma bywa reklamowana jako środek „przeciwnowotworowy”. Przegląd systematyczny ponad 300 badań klinicznych z kurkuminoidami wykazał, że mimo ogromnej liczby badań laboratoryjnych tylko niewiele badań klinicznych przeprowadzono u osób ze zwiększonym ryzykiem nowotworów[4]. Autorzy podkreślają, że potrzeba znacznie solidniejszych badań, zanim kurkumina będzie mogła znaleźć zastosowanie w praktyce klinicznej[4]. Kurkuma nie zastępuje leczenia onkologicznego, a osoby w trakcie chemioterapii powinny każdy suplement uzgodnić z onkologiem.
Wchłanianie i rola pieprzu
Kurkumina jest szybko przekształcana w wątrobie i ścianie jelita, przez co po połknięciu jej stężenie we krwi jest bardzo niskie. W klasycznym badaniu u ochotników, którzy przyjęli dużą dawkę samej kurkuminy, jej stężenie w surowicy było niewykrywalne lub bardzo niskie[5]. Dodanie piperyny, składnika czarnego pieprzu, wielokrotnie zwiększyło biodostępność kurkuminy[5]. Kurkumina rozpuszcza się w tłuszczach, a nie w wodzie, dlatego w kuchni kurkumę dodaje się zwykle do potraw z tłuszczem i pieprzem.
Lepsze wchłanianie ma jednak drugą stronę, o której mowa niżej.
Bezpieczeństwo
Kurkuma używana jako przyprawa w zwykłych ilościach jest bezpieczna. Inaczej jest z suplementami. Amerykańska sieć badająca polekowe uszkodzenia wątroby opisała dziesięć przypadków uszkodzenia wątroby związanego z preparatami z kurkumą; połowa chorych wymagała hospitalizacji, a jedna osoba zmarła z powodu ostrej niewydolności wątroby[6]. Objawy pojawiały się zwykle po 1–4 miesiącach stosowania, a liczba przypadków w ostatnich latach rosła, co autorzy łączą z popularnością suplementów i dodawaniem do nich czarnego pieprzu[6]. Uszkodzenie wątroby było silnie powiązane z określonym wariantem genetycznym układu HLA, którego nie da się rozpoznać bez badań[6].
Praktyczne zasady:
- Przerwij suplementację i zgłoś się do lekarza, jeśli pojawi się zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz, świąd, silne zmęczenie lub ból w prawym podżebrzu.
- Nie stosuj suplementów z kurkumą przy chorobach wątroby bez konsultacji z lekarzem.
- Jeśli przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe, przeciwpłytkowe, leki na cukrzycę lub inne leki na stałe, zapytaj lekarza lub farmaceutę przed rozpoczęciem suplementacji.
- Osoby z kamicą żółciową, kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny zrezygnować z wysokich dawek kurkuminy.
- Przekonanie, że naturalne preparaty nie mają skutków ubocznych nawet w dużych dawkach, jest nieprawdziwe.
Kurkuma świetnie sprawdza się w kuchni – w curry, zupach, daniach z ryżu i kaszy czy w złotym mleku. Jako suplement może być rozważana przy bólach zwyrodnieniowych kolan, ale najlepiej po rozmowie z lekarzem.
