Taksyfolina, czyli dihydrokwercetyna, bywa przedstawiana jako jeden z najsilniejszych naturalnych przeciwutleniaczy, pomocny niemal na wszystko – od miażdżycy po nowotwory. Przyjrzyjmy się, co faktycznie o niej wiadomo i dlaczego sama „siła antyoksydacyjna” w probówce nie oznacza korzyści dla zdrowia.
W skrócie
- Taksyfolina to flawonoid obecny m.in. w cebuli, ostropeście i korze niektórych drzew; suplementy pozyskuje się głównie z drewna modrzewia dahurskiego.
- Niemal wszystkie dowody na jej działanie przeciwzapalne, przeciwnowotworowe czy ochronne dla serca pochodzą z badań laboratoryjnych i na zwierzętach.
- Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności uznał ekstrakt z modrzewia za bezpieczny jako składnik żywności w określonych ilościach, ale nie ocenił go jako środka leczniczego.
- Duże badania nie potwierdziły, by suplementy antyoksydacyjne chroniły przed chorobami czy wydłużały życie; korzystne są raczej flawonoidy z codziennej diety.
Czym jest taksyfolina
Taksyfolina należy do flawonoidów – dużej grupy związków roślinnych, które pełnią w roślinach funkcję barwników i substancji ochronnych. Chemicznie jest bliską krewną kwercetyny. Występuje w niewielkich ilościach w cebuli i ostropeście plamistym, a także w korze sosny nadmorskiej i daglezji[1]. Na skalę przemysłową otrzymuje się ją z drewna modrzewia dahurskiego (Larix gmelinii), rosnącego na Syberii, w północnych Chinach i Mongolii.
Ekstrakt z tego modrzewia, zawierający co najmniej 90% taksyfoliny, oceniał Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) jako tzw. nową żywność. Eksperci uznali, że przy proponowanym sposobie użycia – jako dodatek do napojów, jogurtów, wyrobów czekoladowych oraz w suplementach do 100 mg dziennie – nie budzi on zastrzeżeń co do bezpieczeństwa, a dane o genotoksyczności nie wskazują na zagrożenie[2]. To ważna informacja, ale dotyczy wyłącznie bezpieczeństwa, a nie skuteczności zdrowotnej.
Co pokazują badania
Przeglądy literatury opisują taksyfolinę jako związek o obiecującym działaniu przeciwzapalnym, przeciwdrobnoustrojowym, przeciwutleniającym, ochronnym dla wątroby i układu krążenia oraz przeciwnowotworowym. Kluczowe jest jednak źródło tych danych: działanie przeciwnowotworowe, uznane za najlepiej udokumentowane, wykazano w modelach komórkowych i zwierzęcych. Autorzy podkreślają, że przed zastosowaniem u ludzi potrzebne są dobrze zaplanowane badania kliniczne nad wchłanianiem, mechanizmami i bezpieczeństwem[1].
Wchłanianie to zresztą istotny problem. Taksyfolina słabo rozpuszcza się w wodzie i jest intensywnie metabolizowana; w badaniach na szczurach nawet specjalne mikroemulsje nie poprawiły jej biodostępności[3]. To, że związek silnie neutralizuje wolne rodniki w probówce, nie oznacza, że w podobnym stężeniu dotrze do tkanek człowieka.
Badania na ludziach są nieliczne i małe. W japońskim badaniu z udziałem młodych zdrowych osób jednorazowe spożycie produktu z taksyfoliną poprawiło wyniki w testach liczenia i zmniejszyło subiektywne zmęczenie psychiczne w porównaniu z placebo[4]. To ciekawy, ale pojedynczy wynik krótkotrwałej obserwacji. Najwięcej uwagi badaczy przyciąga obecnie możliwe zastosowanie taksyfoliny w mózgowej angiopatii amyloidowej – chorobie naczyń mózgu związanej z chorobą Alzheimera. U myszy taksyfolina zmniejszała gromadzenie się beta-amyloidu i chroniła pamięć, jednak dopiero badania kliniczne pokażą, czy podobnie działa u ludzi[5].
Nie ma natomiast badań, które uzasadniałyby stosowanie taksyfoliny w leczeniu cukrzycy, chorób wątroby, nerek, prostaty, AIDS czy nowotworów. Te choroby wymagają leczenia prowadzonego przez lekarza, a suplement nie może go zastępować.
Wolne rodniki – wróg czy sojusznik?
Wolne rodniki to reaktywne cząsteczki powstające w organizmie podczas zwykłej przemiany materii, a w większych ilościach także pod wpływem dymu tytoniowego, promieniowania UV czy zanieczyszczeń powietrza. Ich nadmiar może uszkadzać białka, tłuszcze i DNA, dlatego przez lata uważano, że im więcej przeciwutleniaczy, tym lepiej.
Badania kliniczne tego nie potwierdziły. Przegląd Cochrane obejmujący 78 badań i prawie 300 tysięcy uczestników nie wykazał, by suplementy antyoksydacyjne (beta-karoten, witaminy A, C, E, selen) zapobiegały zgonom u osób zdrowych ani chorych. W badaniach o niskim ryzyku błędu beta-karoten i witamina E wręcz nieznacznie zwiększały śmiertelność. Autorzy zalecają, by suplementy antyoksydacyjne oceniać tak starannie jak leki, zanim trafią na rynek[6]. Taksyfoliny w tym przeglądzie nie badano, ale wniosek jest ogólny: silny przeciwutleniacz w tabletce nie musi przynosić korzyści.
Wolne rodniki pełnią też ważne funkcje sygnałowe. W badaniu z udziałem młodych mężczyzn trening poprawiał wrażliwość na insulinę i pobudzał własne mechanizmy antyoksydacyjne organizmu, ale tylko wtedy, gdy uczestnicy nie przyjmowali dużych dawek witamin C i E[7]. Dlatego intensywny wysiłek fizyczny nie jest powodem, by „gasić” rodniki suplementami.
Flawonoidy z talerza zamiast z kapsułki
Zupełnie inaczej wyglądają dane dotyczące flawonoidów pochodzących z żywności. W metaanalizie 22 badań prospektywnych wyższe spożycie flawonoidów z dietą wiązało się z mniejszym ryzykiem zgonu ogólnie i z powodu chorób sercowo-naczyniowych[8]. To badania obserwacyjne, więc nie dowodzą związku przyczynowego – osoby jedzące dużo warzyw i owoców często prowadzą też zdrowszy tryb życia. Mimo to kierunek jest jasny: najlepszym źródłem flawonoidów są cebula, jabłka, jagody, herbata, kakao, warzywa strączkowe i zioła.
Bezpieczeństwo i praktyczne wskazówki
- Jeśli rozważasz suplement z taksyfoliną, wybieraj produkty o znanym składzie i nie przekraczaj ilości podanej przez producenta; EFSA oceniała spożycie do 100 mg dziennie z suplementów, nie zalecając przy tym żadnej dawki.
- Brakuje danych o stosowaniu w ciąży, podczas karmienia piersią i u dzieci – w tych grupach lepiej z niego zrezygnować.
- Osoby przyjmujące leki na stałe (np. przeciwzakrzepowe, na nadciśnienie, cukrzycę) powinny skonsultować suplementację z lekarzem lub farmaceutą, bo interakcje flawonoidów z lekami są słabo zbadane.
- Żaden przeciwutleniacz nie zastąpi niepalenia, ruchu, snu i diety bogatej w warzywa i owoce.
