Traganek błoniasty (astragalus) – odporność i siła w świetle badań

Traganek błoniasty (Astragalus membranaceus), w medycynie chińskiej znany jako huang qi, od wieków uchodzi za roślinę wzmacniającą i podnoszącą odporność. Suplementy z jego korzeniem są dziś łatwo dostępne także w Polsce. Sprawdzamy, ile z tej sławy potwierdzają badania kliniczne.

W skrócie

• Korzeń traganka zawiera m.in. saponiny (astragalozydy), flawonoidy i polisacharydy; w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach działają one m.in. immunomodulująco i przeciwzapalnie.
• Nie ma wiarygodnych badań z placebo, które potwierdzałyby, że traganek zapobiega przeziębieniom lub leczy grypę.
• Obiecujące, ale niskiej jakości wyniki dotyczą stosowania traganka jako dodatku do standardowego leczenia nowotworów, niewydolności serca i przewlekłej choroby nerek.
• Traganek nie zastępuje leczenia – przy chorobach przewlekłych i lekach immunosupresyjnych skonsultuj go z lekarzem.
• Nie zbieraj dzikich gatunków traganka – część z nich jest trująca.

Czym jest traganek

Surowcem leczniczym jest wysuszony korzeń traganka błoniastego lub jego odmiany mongolskiej, pochodzących głównie z Chin. W chińskiej medycynie tradycyjnej stosuje się go jako środek „wzmacniający” od ponad 2000 lat; wyizolowano z niego ponad 400 związków, głównie saponiny i flawonoidy^[1]. Badania farmakologiczne – prowadzone przede wszystkim w laboratoriach i na zwierzętach – opisują działanie przeciwzapalne, immunomodulujące, ochronne na serce i naczynia oraz przeciwnowotworowe^[1]. Wyniki takich badań nie przekładają się jednak automatycznie na skuteczność u ludzi.

Rodzaj Astragalus obejmuje setki gatunków, w tym rośliny wyraźnie trujące. Niektóre z nich (tzw. locoweeds) zawierają toksyczny alkaloid swainsoninę, a także związki selenu i powodują u zwierząt gospodarskich ciężkie zatrucia z zaburzeniami neurologicznymi^[2]. Dlatego dzikich traganków, także rosnących w Polsce, nie należy zbierać ani jeść – surowcem leczniczym jest wyłącznie standaryzowany korzeń A. membranaceus.

Odporność i przeziębienia

Najczęściej powtarzaną obietnicą jest wzmocnienie odporności i ochrona przed infekcjami. Tymczasem przegląd Cochrane, który miał ocenić, czy doustny traganek zapobiega nawracającym infekcjom dróg oddechowych u dzieci, nie znalazł ani jednego badania z randomizacją i placebo spełniającego kryteria – autorzy uznali, że dowody są niewystarczające, by ocenić skuteczność i bezpieczeństwo^[3]. Choć w Chinach przeprowadzono wiele badań, większość z nich nie miała grupy placebo^[3]. Wiarygodnych badań u dorosłych również brakuje. Twierdzenie, że traganek jest „skutecznym lekiem na przeziębienia, grypę i zapalenie zatok” albo że „niszczy groźne bakterie”, nie ma więc oparcia w badaniach klinicznych.

Traganek jako dodatek do leczenia chorób przewlekłych

Najwięcej badań klinicznych dotyczy stosowania traganka razem ze standardowym leczeniem. Prawie wszystkie pochodzą z Chin i mają istotne ograniczenia metodologiczne, dlatego ich wyniki należy traktować jako wstępne.

Nowotwory

W metaanalizie 34 badań z randomizacją u chorych na zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca dodanie chińskich mieszanek ziołowych opartych na traganku do chemioterapii opartej na pochodnych platyny wiązało się z mniejszym ryzykiem zgonu po roku i lepszą odpowiedzią guza; autorzy podkreślili jednak, że wyniki wymagają potwierdzenia w rygorystycznych badaniach^[4]. Metaanaliza ośmiu badań sugeruje też, że traganek może łagodzić zmęczenie związane z chorobą nowotworową i poprawiać jakość życia, ale ze względu na małą liczbę i niską jakość badań dowody uznano za niewystarczające do zalecania go w praktyce^[5]. Traganek nie leczy raka i nie może zastępować onkologicznego leczenia; ewentualne stosowanie zawsze trzeba uzgodnić z onkologiem, bo zioła mogą wpływać na działanie chemioterapii.

Serce

W metaanalizie 19 badań u osób z niewydolnością serca z obniżoną frakcją wyrzutową dodanie traganka do standardowego leczenia wiązało się z poprawą frakcji wyrzutowej i dystansu w teście 6-minutowego marszu, bez zwiększenia liczby działań niepożądanych; autorzy zaznaczyli jednak, że jakość badań była ograniczona^[6]. To za mało, by mówić o tym, że traganek „zapobiega nawrotom choroby wieńcowej” czy „leczy nadciśnienie”, jak twierdziła poprzednia wersja tekstu.

Nerki

Przegląd Cochrane 22 badań u osób z przewlekłą chorobą nerek wykazał, że traganek dodawany do standardowego leczenia może zmniejszać białkomocz i zwiększać stężenie hemoglobiny i albumin, ale niska jakość badań nie pozwala na jednoznaczne wnioski; w żadnym badaniu nie oceniono, czy opóźnia on konieczność dializ^[7].

Czego nie potwierdzono

Brakuje wiarygodnych badań klinicznych, które potwierdzałyby, że traganek poprawia potencję, przyspiesza metabolizm, pomaga budować masę mięśniową, zwalcza nadmierną potliwość czy wspomaga leczenie AIDS. Nie ma też podstaw do twierdzenia, że w cukrzycy może zastąpić leki. To typowe obietnice z reklam suplementów, a nie wnioski z badań.

Bezpieczeństwo i interakcje

W badaniach klinicznych traganek był zwykle dobrze tolerowany, choć wiele z nich w ogóle nie raportowało działań niepożądanych^[7]. Nie oznacza to jednak, że jest „całkowicie bezpieczny i można go łączyć z wszelkimi lekami” – takie zapewnienie nie ma podstaw. Zachowaj ostrożność w następujących sytuacjach:

• Leki immunosupresyjne (np. po przeszczepieniu narządu, w chorobach autoimmunologicznych): traganek jest stosowany jako środek pobudzający układ odpornościowy, więc teoretycznie może osłabiać działanie takich leków. Nie stosuj go bez zgody lekarza prowadzącego.
• Choroby autoimmunologiczne (np. toczeń, reumatoidalne zapalenie stawów, stwardnienie rozsiane) – z tego samego powodu.
• Chemioterapia i radioterapia – tylko po uzgodnieniu z onkologiem.
• Leki na cukrzycę i nadciśnienie – przy stosowaniu traganka kontroluj glikemię i ciśnienie, a o suplemencie poinformuj lekarza.
• Ciąża, karmienie piersią i dzieci – brak danych o bezpieczeństwie, dlatego nie zaleca się samodzielnego stosowania.

Jeśli mimo to chcesz spróbować traganka, wybieraj produkty z jasno określonym gatunkiem (Astragalus membranaceus, korzeń) i od sprawdzonego producenta, stosuj się do dawkowania z ulotki i nie traktuj go jako zamiennika szczepień, zdrowej diety, snu i aktywności fizycznej, które mają znacznie lepiej udokumentowany wpływ na odporność.