Afrodyzjaki, czyli środki mające wzmagać pożądanie i sprawność seksualną, towarzyszą ludziom od starożytności – od egipskich mikstur z miodem po korzenne mieszanki średniowiecznych lekarzy. Sprawdzamy, które z popularnych roślin mają jakiekolwiek poparcie w badaniach, a które zawdzięczają sławę wyłącznie tradycji.
W skrócie
- Przeglądy naukowe nie potwierdzają, by jakikolwiek naturalny afrodyzjak był skutecznym leczeniem zaburzeń seksualnych.
- Najlepiej przebadany jest żeń-szeń, ale jego wpływ na erekcję jest niewielki, a dowody słabej jakości.
- Maca i szafran dały obiecujące wyniki w nielicznych, małych badaniach.
- Lubczyk, seler, cynamon, wanilia i imbir nie mają badań klinicznych potwierdzających działanie afrodyzjakalne.
- Regularny wysiłek fizyczny poprawia erekcję, a jej zaburzenia mogą być wczesnym sygnałem chorób serca.
Co mówi nauka o afrodyzjakach
Sławę afrodyzjaków często budował wygląd produktu (np. przypominający narządy płciowe), egzotyczne pochodzenie albo rzadkość. Przegląd badań nad najpopularniejszymi naturalnymi afrodyzjakami opublikowany w czasopiśmie poświęconym medycynie seksualnej wykazał, że w literaturze jest niewiele dowodów pozwalających zalecać je w celu zwiększenia pożądania lub sprawności seksualnej[1]. Autor zwrócił też uwagę na niebezpieczny proceder: do suplementów „na potencję” bywają nielegalnie dodawane syntetyczne analogi sildenafilu[1], które mogą groźnie wchodzić w interakcje z lekami na serce. Dane dotyczące kobiet są szczególnie skąpe[1].
Żeń-szeń – najlepiej przebadany, ale bez rewelacji
Żeń-szeń (Panax ginseng) od wieków uchodzi w Azji za środek wzmacniający i podnoszący witalność. Przegląd Cochrane z 2021 roku objął dziewięć badań z udziałem 587 mężczyzn z łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami erekcji[2]. W kwestionariuszach oceniających erekcję żeń-szeń dawał jedynie nieznaczną poprawę w porównaniu z placebo, choć mężczyźni częściej deklarowali, że są w stanie odbyć stosunek. Obserwacja trwała najwyżej 12 tygodni, a pewność dowodów była przeważnie niska; brakowało porównań z lekami stosowanymi w leczeniu zaburzeń erekcji[2]. Podobne wnioski płyną z metaanalizy 24 badań nad suplementami ziołowymi: żeń-szeń wypadał najlepiej z badanych roślin, ale autorzy podkreślili potrzebę większych i lepszych badań[3].
Twierdzenia, że żeń-szeń „wzmaga wydzielanie testosteronu” i jest „bardzo silnym afrodyzjakiem”, nie mają więc oparcia w dobrych badaniach. Trzeba też pamiętać o interakcjach: w randomizowanym badaniu żeń-szeń amerykański osłabiał działanie warfaryny – leku przeciwzakrzepowego[4].
Maca i szafran – obiecujące, ale wstępne
Maca (Lepidium meyenii) to roślina z Andów, której korzeń jest popularnym suplementem. Przegląd systematyczny znalazł zaledwie cztery badania kliniczne; trzy z nich wskazywały na poprawę funkcji seksualnych lub pożądania, ale liczba uczestników i jakość badań były zbyt małe, by wyciągać pewne wnioski[5].
Szafran w metaanalizie pięciu badań z udziałem 173 osób poprawiał wskaźniki funkcji seksualnych u kobiet i mężczyzn, choć wyniki poszczególnych badań różniły się między sobą[6]. W szerszej metaanalizie nad zaburzeniami erekcji wyniki dla szafranu były niejednoznaczne, a dla maki – bardzo wstępne[3]. Obie rośliny to kandydaci do dalszych badań, nie sprawdzone środki.
Lubczyk, seler, cynamon, wanilia i imbir
Te rośliny najczęściej trafiają na listy „naturalnych afrodyzjaków” i do przepisów na romantyczną kolację. Ich reputacja opiera się jednak na ludowych przekazach:
- Lubczyk – w medycynie ludowej stosowany jako środek moczopędny i na wzdęcia; nie ma badań klinicznych nad jego wpływem na libido.
- Seler – wartościowe warzywo, źródło błonnika, potasu i witaminy K, ale opowieści o „silnym afrodyzjaku” to element folkloru.
- Cynamon – rozgrzewa i aromatyzuje potrawy; badania nad nim dotyczą głównie poziomu cukru, nie sfery seksualnej.
- Wanilia – jej nazwa pochodzi od hiszpańskiego słowa vaina (pochwa, strąk), co wystarczyło, by uznać ją za afrodyzjak; badań brak.
- Imbir – ma udokumentowane działanie przeciwwymiotne, ale nie ma dowodów, że poprawia potencję.
To nie znaczy, że nie warto ich używać – przyjemny posiłek w dobrym towarzystwie sam w sobie sprzyja bliskości. Nie należy jednak oczekiwać od nich efektu farmakologicznego.
Co naprawdę pomaga i kiedy iść do lekarza
Najlepiej udokumentowanym „naturalnym afrodyzjakiem” jest ruch. Metaanaliza badań z udziałem mężczyzn z zaburzeniami erekcji wykazała, że regularna aktywność fizyczna, zwłaszcza wysiłek aerobowy o umiarkowanej lub dużej intensywności, wyraźnie poprawia funkcję erekcji[7]. Pomaga też zdrowa dieta, utrzymanie prawidłowej masy ciała, ograniczenie alkoholu i rzucenie palenia.
Problemy z erekcją nie zawsze są sprawą wyłącznie łóżkową. Metaanaliza prospektywnych badań z udziałem ponad 36 tys. mężczyzn wykazała, że zaburzenia erekcji wiążą się z wyższym ryzykiem chorób serca, udaru i zgonu, niezależnie od klasycznych czynników ryzyka[8]. Dlatego zamiast szukać cudownego ziela, warto omówić problem z lekarzem.
Kilka zasad bezpieczeństwa:
- Unikaj suplementów „na potencję” z niepewnych źródeł – mogą zawierać nieujawnione substancje lecznicze.
- Jeśli przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe, nasercowe lub przeciwcukrzycowe, skonsultuj stosowanie żeń-szenia i innych ziół z lekarzem.
- W ciąży i podczas karmienia piersią nie stosuj ziołowych suplementów bez porady lekarza.
