Bromelaina to mieszanina enzymów rozkładających białka, pozyskiwana z ananasa – głównie z jego łodyg. Od dziesięcioleci przypisuje się jej działanie przeciwzapalne i przeciwobrzękowe. Sprawdzamy, które z tych obietnic znajdują potwierdzenie w badaniach, a które nie, i komu bromelaina może zaszkodzić.
W skrócie
- Bromelaina w niewielkiej ilości wchłania się z przewodu pokarmowego w aktywnej postaci.
- Najlepiej udokumentowane zastosowanie to preparat do oczyszczania ran oparzeniowych stosowany w szpitalach – to lek, a nie suplement.
- Doustnie może nieznacznie zmniejszać ból i obrzęk, np. po usunięciu zęba mądrości; w chorobie zwyrodnieniowej kolana wyniki są rozczarowujące.
- Nie potwierdzono korzyści w chorobach serca, a przeciwnowotworowe działanie opisano tylko w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach.
- Bromelaina może nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych – przy takim leczeniu skonsultuj ją z lekarzem.
Czym jest bromelaina
Bromelaina to surowy wyciąg z ananasa zawierający kilka blisko spokrewnionych enzymów proteolitycznych (proteinaz) oraz inne, słabiej poznane składniki[1]. W badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach wykazywała działanie przeciwobrzękowe, przeciwzapalne, przeciwzakrzepowe i rozpuszczające włóknik, a także odwracalnie hamowała zlepianie się płytek krwi[1]. Stąd długa lista jej rzekomych zastosowań – od zapalenia oskrzeli i zatok po zapalenie żył i wspomaganie wchłaniania antybiotyków – z których większość nie została jednak potwierdzona w dobrych badaniach klinicznych[1].
Długo uważano, że białko takie jak bromelaina zostaje w całości strawione. W badaniu na 19 zdrowych mężczyznach przyjmujących 3 g bromelainy dziennie wykryto ją jednak we krwi w niezmienionej postaci, z częściowo zachowaną aktywnością; wchłonięta ilość była niewielka, ale mierzalna[2]. Twierdzenie ze starszych tekstów, że bromelaina wchłania się „w całości”, jest więc przesadzone. Jak każdy enzym, traci aktywność w wysokiej temperaturze, dlatego ananas z puszki czy pasteryzowany sok praktycznie jej nie zawierają. Świeży owoc ją ma, ale w ilościach nieporównywalnych z dawkami stosowanymi w badaniach.
Co mówią badania
Metaanaliza z 2023 roku, obejmująca 54 badania kliniczne, podsumowuje dowody następująco: doustna bromelaina zmniejszała ból nieznacznie, ale istotnie bardziej niż w grupach kontrolnych, mogła być skuteczna w zapaleniu zatok, natomiast nie była skuteczna w chorobach sercowo-naczyniowych[3]. Bromelaina stosowana miejscowo wyraźnie skracała czas oczyszczania ran[3].
Oparzenia
Najmocniejsze dowody dotyczą szpitalnego preparatu na bazie bromelainy, którym usuwa się martwą tkankę z głębokich oparzeń. W metaanalizie badań z randomizacją takie enzymatyczne oczyszczanie rany zmniejszało konieczność chirurgicznego wycięcia martwicy i przeszczepu skóry w porównaniu ze standardowym leczeniem, bez pogorszenia wyglądu blizn po roku[4]. To jednak specjalistyczny lek nakładany przez personel ośrodków leczenia oparzeń – suplementy z bromelainą ani okłady z ananasa nie mają z tym nic wspólnego i nie należy ich stosować na oparzenia.
Obrzęk i ból po zabiegach
W metaanalizie sześciu badań z placebo bromelaina przyjmowana po chirurgicznym usunięciu dolnego zęba mądrości zmniejszała obrzęk twarzy, a ból – dopiero po tygodniu od zabiegu; nie wpływała na szczękościsk[5]. Autorzy ocenili jej efekt jako umiarkowany[5].
Choroba zwyrodnieniowa stawów
Opinia, że bromelaina „leczy ból stawów”, nie znajduje mocnego oparcia. W badaniu z randomizacją u 47 osób z umiarkowaną lub ciężką chorobą zwyrodnieniową kolana bromelaina w dawce 800 mg dziennie przez 12 tygodni nie działała lepiej niż placebo; autorzy uznali ją za nieskuteczną jako leczenie wspomagające, choć zastrzegli, że badanie było małe[6].
Czego nie potwierdzono
Starsza wersja tego tekstu przypisywała bromelainie m.in. hamowanie apetytu, zapobieganie chorobom serca i zakrzepicy, regulowanie odporności i działanie przeciwnowotworowe. Badania kliniczne tego nie potwierdzają: w chorobach sercowo-naczyniowych bromelaina okazała się nieskuteczna[3], a obiecujące doniesienia o działaniu przeciwnowotworowym pochodzą głównie z badań laboratoryjnych i na zwierzętach[1]. Bromelaina nie jest sposobem na odchudzanie i nie zastępuje leczenia żadnej choroby.
Bezpieczeństwo i interakcje
W badaniach bromelaina była zwykle dobrze tolerowana; najczęstsze działania niepożądane to wzdęcia, nudności i ból głowy[3]. Najważniejsze zastrzeżenia dotyczą jednak interakcji i alergii.
- Leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe. Bromelaina znajduje się na liście preparatów roślinnych, które mogą zwiększać ryzyko krwawień lub nasilać działanie warfaryny[7]. Dane o tej interakcji pochodzą głównie z badań laboratoryjnych, na zwierzętach i opisów przypadków, ale przy lekach o wąskim zakresie bezpieczeństwa ostrożność jest uzasadniona[7]. Jeśli przyjmujesz warfarynę, acenokumarol, nowe doustne antykoagulanty, kwas acetylosalicylowy, klopidogrel albo regularnie leki przeciwzapalne (NLPZ), nie stosuj bromelainy bez konsultacji z lekarzem. Ostrożność dotyczy też osób z zaburzeniami krzepnięcia i przyjmujących inne preparaty o podobnym działaniu (np. miłorząb, czosnek w kapsułkach, wysokie dawki omega-3).
- Zabiegi i operacje. Z tego samego powodu poinformuj lekarza lub stomatologa o przyjmowaniu bromelainy przed planowanym zabiegiem.
- Alergia. Bromelaina jest silnym alergenem; opisano astmę zawodową u osób, które wdychały ją w pracy[8]. Osoby uczulone na ananasa, papainę (enzym z papai) lub lateks powinny jej unikać.
- Ciąża, karmienie piersią, dzieci. Brak danych o bezpieczeństwie suplementów z bromelainą w tych grupach, dlatego nie zaleca się ich stosowania bez porady lekarza.
- Antybiotyki. Bromelainie przypisywano zwiększanie wchłaniania niektórych antybiotyków[1]; jeśli przyjmujesz antybiotyk, nie łącz go z suplementem bez pytania lekarza lub farmaceuty.
Jeśli chcesz po prostu jeść ananasa – to smaczny owoc, źródło witaminy C i błonnika, a ilość bromelainy w porcji świeżego owocu nie budzi obaw u zdrowych osób. Pamiętaj tylko, że świeży ananas potrafi podrażniać jamę ustną, właśnie z powodu działania enzymów na białka.
