Zioła i naturalne jedzenie mają swoje miejsce w dbaniu o zdrowie, a rozsądna dieta może realnie poprawić samopoczucie. Właśnie dlatego warto sprawdzać cudowne obietnice. Ten tekst wyjaśnia, co mówią badania o homeopatii i biorezonansie.
W skrócie
- Przeglądy systematyczne nie wykazały, by homeopatia działała lepiej niż placebo w jakiejkolwiek chorobie.
- Biorezonans i podobne testy elektrodermalne nie potrafią wiarygodnie wykrywać alergii ani chorób – w ślepej próbie nie odróżniały osób chorych od zdrowych.
- Największe ryzyko to zastąpienie skutecznego leczenia metodą bez dowodów. Rezygnacja z leczenia raka na rzecz medycyny alternatywnej wiązała się z ponad dwukrotnie wyższym ryzykiem zgonu.
- „Naturalne” nie znaczy „sprawdzone”. Uznane rośliny lecznicze mają badania i monografie, a nie tylko piękne opowieści.
Znachor nie musi być zły, żeby szkodzić
Znajomość ziół sama w sobie nie jest niczym złym. Problemem są osoby, które całkowicie odrzucają medycynę i przekonują, że lekarze celowo nas trują, a koncerny chcą nas wykończyć. Takie teorie spiskowe są wygodne, bo nie da się ich sprawdzić. Najsmutniejsze jest to, że wielu znachorów naprawdę wierzy w to, co mówi – a ten, kto im zaufa, może zapłacić zdrowiem.
Podobnie jest z cudownymi nowinkami dietetycznymi. Kuracja za „tylko” 199 zł miesięcznie może zawierać coś pożytecznego, ale jej reklama zwykle wyolbrzymia właściwości produktu. Warto pamiętać o prostym rozróżnieniu: lek ma udowodnione w badaniach działanie lecznicze i został dopuszczony do obrotu na tej podstawie. Suplement diety to środek spożywczy, który może, ale nie musi wpływać na zdrowie.
Homeopatia: rozcieńczenie zamiast substancji
Homeopatia to w uproszczeniu „leczenie podobnego podobnym”: substancję, która u zdrowego wywołuje objawy, rozcieńcza się wielokrotnie i podaje choremu. Problem w tym, że przy typowych rozcieńczeniach w preparacie często nie zostaje ani jedna cząsteczka substancji wyjściowej. Zwolennicy tłumaczą działanie „pamięcią wody”, ale nie ma na nią wiarygodnych dowodów.
Nie chodzi jednak tylko o teorię. Przegląd jedenastu niezależnych przeglądów systematycznych nie wskazał żadnej choroby, w której homeopatia działałaby przekonująco lepiej niż placebo, ani żadnego preparatu homeopatycznego o działaniu wyraźnie innym niż placebo[1]. Autor uznał, że najlepsze dostępne dowody nie uzasadniają zalecania homeopatii w praktyce[1].
Bardzo pouczające jest porównanie badań homeopatii i medycyny konwencjonalnej opublikowane w „The Lancet”. W obu grupach mniejsze i gorzej przeprowadzone badania dawały bardziej obiecujące wyniki[2]. Gdy jednak wzięto pod uwagę tylko duże badania dobrej jakości, efekt homeopatii był nieistotny, a leków konwencjonalnych – wyraźny[2]. Autorzy podsumowali, że jest to zgodne z tezą, iż kliniczne efekty homeopatii to efekty placebo[2].
Podobnie wypadają nowsze analizy. Przegląd Cochrane z 2022 roku dotyczący stosowania homeopatii w infekcjach dróg oddechowych u dzieci nie znalazł dowodów na skuteczność preparatów homeopatycznych[3]. Co znamienne, wszystkie badania o niskim ryzyku błędu nie wykazały żadnej korzyści, a efekty raportowały tylko badania gorszej jakości[3]. W 2015 roku australijska Narodowa Rada Zdrowia i Badań Medycznych (NHMRC), po przeanalizowaniu dostępnych przeglądów, również stwierdziła, że nie ma wiarygodnych dowodów na skuteczność homeopatii w żadnej chorobie.
Czy w takim razie homeopatia jest nieszkodliwa, skoro to „tylko woda”? Niekoniecznie. W przeglądzie opisów przypadków zebrano ponad 1100 pacjentów z działaniami niepożądanymi, w tym cztery zgony; część szkód wynikała z tego, że homeopatią zastąpiono konwencjonalne leczenie[4].
Biorezonans: diagnoza z urządzenia
Biorezonans ma rzekomo „skanować” ciało i na podstawie pomiarów elektrycznych wykrywać pasożyty, grzyby, bakterie czy alergie, a potem je „leczyć” odpowiednimi drganiami. W gabinecie wygląda to profesjonalnie: diody, elektrody, wykresy i tabelki. Tylko skąd urządzenie miałoby wiedzieć, że w ciele są akurat drożdżaki, a nie gronkowiec?
Szwajcarski alergolog, omawiając niesprawdzone metody diagnostyki alergii, zaliczył do nich biorezonans i testy elektrodermalne: nie mają podstaw naukowych, ich wyniki nie są powtarzalne i nie zgadzają się z rzeczywistymi objawami alergii[5]. Mogą przez to prowadzić do błędnych porad i niepotrzebnego leczenia, dlatego nie zaleca się ich stosowania[5]. Dobrym sprawdzianem było badanie w „BMJ”, w którym testowano urządzenie do pomiarów elektrodermalnych w ślepej próbie: nie potrafiło ono odróżnić osób uczulonych na roztocza lub sierść kota od osób bez alergii[6]. Autorzy wprost stwierdzili, że takich testów nie można używać do diagnozowania alergii[6].
A kadzidełka?
Kadzidełka w tytule symbolizują całą tę ezoteryczną oprawę, która ma sprawić, że „poczujemy” działanie. Warto jednak wiedzieć, że dym z kadzidełek nie jest obojętny. Przegląd literatury wskazuje, że regularne palenie kadzideł w domu jest niedocenianym źródłem zanieczyszczenia powietrza i może mieć istotne niekorzystne skutki dla serca i płuc[7]. Jeśli lubisz ich zapach, pal je rzadko i wietrz pomieszczenie.
Po pierwsze – myśl
Nikt nie jest wszechwiedzący, dlatego warto ufać ludziom, którzy swoją wiedzę opierają na rzetelnych badaniach sprawdzonych przez innych naukowców. Przed sięgnięciem po zioła warto też porozmawiać z lekarzem. Wiele roślin leczniczych ma monografie europejskie i jest uznanymi surowcami leczniczymi – właśnie dlatego, że ich działanie zbadano.
Nasz umysł bywa najlepszym przyjacielem, bo pozwala trafnie wybierać. Bywa też wrogiem, bo każe wierzyć w cuda, gdy bardzo ich potrzebujemy. Zdarza się, że ktoś poleca innym leczenie nowotworu miodem z sodą oczyszczoną. To nie jest niewinna ciekawostka. W badaniu amerykańskich pacjentów z wyleczalnymi nowotworami piersi, prostaty, płuca lub jelita grubego ci, którzy wybrali wyłącznie medycynę alternatywną, mieli 2,5 razy wyższe ryzyko zgonu niż leczeni konwencjonalnie[8].
Zanim zaufasz cudownej metodzie, zadaj kilka pytań:
- Czy są badania na ludziach, z grupą kontrolną, opublikowane w recenzowanym czasopiśmie?
- Czy metoda obiecuje leczenie wielu niezwiązanych chorób naraz?
- Czy jej zwolennicy zniechęcają do kontaktu z lekarzem lub odstawienia leków?
- Czy zamiast danych dostajesz opowieści, świadectwa zadowolonych klientów i naukowo brzmiący żargon?
Jeśli na trzy ostatnie pytania odpowiadasz „tak”, a na pierwsze „nie”, lepiej zachowaj swoje pieniądze i zdrowie.
