Piwo warzy się od tysięcy lat i często przypisuje mu się właściwości zdrowotne: ma być źródłem witamin, minerałów i przeciwutleniaczy. Rzeczywiście zawiera ciekawe składniki z jęczmienia i chmielu, ale w zwykłym piwie podane są one razem z alkoholem – i to on decyduje o bilansie zdrowotnym.
W skrócie
- Piwo zawiera polifenole i związki z chmielu, np. ksantohumol, ale ich prozdrowotne działanie opisano głównie w badaniach laboratoryjnych.
- Nowsze metaanalizy nie potwierdzają, że picie niewielkich ilości alkoholu zmniejsza śmiertelność w porównaniu z całkowitą abstynencją.
- Już lekkie picie (do jednego drinka dziennie) wiąże się z większym ryzykiem niektórych nowotworów, m.in. raka piersi u kobiet.
- Korzyści z jęczmienia, np. obniżenie cholesterolu LDL przez beta-glukan, dotyczą kaszy i płatków, a nie piwa.
- Piwo – także „bez glutenu” z jęczmienia – nie jest bezpieczne dla osób z celiakią.
Z czego składa się piwo
Podstawą piwa jest woda, słód jęczmienny, drożdże i chmiel. Poza etanolem piwo zawiera wiele związków roślinnych o potencjalnym działaniu biologicznym – m.in. kemferol, kwercetynę, tyrozol i kwasy fenolowe – i jest głównym źródłem w diecie flawonoidów z chmielu, takich jak ksantohumol i 8-prenylonaringenina[1]. Autorzy przeglądu na ten temat traktują te substancje jako kandydatów do przyszłych terapii, a nie jako gotowy argument za piciem piwa[1].
Często powtarzane twierdzenie, że ksantohumol „wybitnie hamuje rozwój nowotworów”, opiera się na badaniach komórkowych i zwierzęcych. Ilość tego związku w piwie jest niewielka, a jego działania przeciwnowotworowego u ludzi nie wykazano. Nawet gdyby piwo zawierało więcej polifenoli, nie zniosłoby to ryzyka związanego z alkoholem.
Czy umiarkowane picie chroni serce i przedłuża życie
Przez lata popularna była teoria „krzywej J”: osoby pijące umiarkowanie miały żyć dłużej niż abstynenci. Problem w tym, że do grupy niepijących trafiali często byli pijący, którzy rzucili alkohol z powodu choroby. Metaanaliza 107 badań kohortowych z ponad 4,8 mln uczestników, która korygowała takie błędy, nie wykazała niższej śmiertelności u osób pijących okazjonalnie lub niewiele w porównaniu z osobami, które nigdy nie piły[2]. Ryzyko zgonu wyraźnie rosło przy spożyciu od około 45 g etanolu dziennie, a u kobiet zaczynało rosnąć przy niższych ilościach niż u mężczyzn[2]. Dla porównania: pół litra piwa o mocy 5% zawiera około 20 g alkoholu.
Duża analiza Global Burden of Disease objęła 195 krajów. Wykazała, że alkohol jest jednym z głównych czynników ryzyka zgonów i niepełnosprawności na świecie, a w grupie wiekowej 15–49 lat był czynnikiem numer jeden[3]. Według autorów ryzyko zgonu i nowotworów rośnie wraz z ilością wypijanego alkoholu, a poziom spożycia, który minimalizuje straty zdrowotne, wynosi zero[3].
Alkohol a nowotwory
Istnieją przekonujące dowody, że alkohol zwiększa ryzyko raka jelita grubego, piersi, krtani, wątroby, przełyku oraz jamy ustnej i gardła[4]. Metaanaliza ponad 200 badań wykazała, że nawet lekkie picie – do jednego drinka dziennie – wiąże się z wyższym ryzykiem raka jamy ustnej i gardła, raka płaskonabłonkowego przełyku i raka piersi u kobiet[4]. Nie ma przy tym znaczenia, czy alkohol pochodzi z piwa, wina czy wódki.
Jęczmień – zdrowy, ale w misce, nie w kuflu
Jęczmień rzeczywiście ma udokumentowane zalety. Zawiera beta-glukan – rozpuszczalny błonnik tworzący w jelicie lepki żel. Metaanaliza 14 badań z randomizacją wykazała, że dieta wzbogacona w beta-glukan z jęczmienia (mediana ok. 6,5–7 g dziennie przez około 4 tygodnie) obniżała cholesterol LDL i cholesterol nie-HDL w porównaniu z dietą kontrolną[5]. Takie ilości dostarcza się z kaszą, płatkami jęczmiennymi czy pęczakiem – nie z piwem, które nie może być rozsądnym źródłem błonnika.
Dlatego zamiast przypisywać zdrowotne zalety piwu, lepiej sięgnąć po kaszę jęczmienną. Prosty pomysł na letni posiłek: 100 g ugotowanej i ostudzonej kaszy wymieszaj z 200 g serka wiejskiego, posiekaną natką pietruszki i szczypiorkiem, dopraw pieprzem, solą i czosnkiem.
Chmiel na sen i piwo po treningu
Chmiel jest tradycyjnie stosowany jako środek uspokajający i ułatwiający zasypianie, najczęściej w połączeniu z kozłkiem lekarskim. Przegląd badań nad tymi ziołami wykazał, że w części z nich kozłek, sam lub z chmielem, poprawiał niektóre parametry snu, ale badania były zróżnicowane i potrzeba lepszych prób klinicznych[6]. Te badania dotyczyły wyciągów ziołowych, nie piwa. Alkohol co prawda ułatwia zaśnięcie, ale pogarsza jakość snu w drugiej części nocy – picie piwa „na sen” nie jest dobrym pomysłem.
A piwo po wysiłku? W małym badaniu 11 mężczyzn po treningu na rowerze piło wodę, napój izotoniczny albo piwo 0%, 2% lub 5%. Po pięciu godzinach bilans płynów nie różnił się istotnie między napojami, choć piwo 5% przez pierwszą godzinę wyraźnie zwiększało ilość oddawanego moczu, a w całym badaniu zatrzymało w organizmie najmniej płynu[7]. Piwo bezalkoholowe nawadnia więc mniej więcej jak woda – można je wypić po treningu, jeśli lubisz jego smak, ale nie jest „napojem izotonicznym” ani wyjątkowym źródłem składników odżywczych.
Kto powinien unikać piwa
- Osoby z celiakią – piwo z jęczmienia zawiera białka glutenowe. W badaniu z udziałem chorych na celiakię przeciwciała części pacjentów wiązały się nie tylko z białkami ze zwykłego piwa, ale także z piwa poddanego enzymatycznemu usuwaniu glutenu[8]. Bezpieczniejsze są piwa warzone z surowców naturalnie bezglutenowych.
- Kobiety w ciąży i karmiące, osoby niepełnoletnie – w ich przypadku nie ma bezpiecznej ilości alkoholu.
- Kierowcy i osoby obsługujące maszyny.
- Osoby przyjmujące leki (m.in. uspokajające, nasenne, przeciwbólowe, przeciwcukrzycowe) – alkohol może wchodzić z nimi w niebezpieczne interakcje; zapytaj lekarza lub farmaceutę.
- Osoby z chorobami wątroby, trzustki, dną moczanową lub problemem alkoholowym w przeszłości.
Jeśli pijesz piwo, traktuj je jako przyjemność, a nie jako sposób na zdrowie – im mniej, tym lepiej. Gdy zauważasz, że potrzebujesz piwa, by się zrelaksować lub zasnąć, albo jedno zamienia się w kilka, porozmawiaj o tym z lekarzem.
